Zehirli patron nasıl fark edilir?
Zehirli bir yöneticiyi fark etmenin ilk yolu, beklentilerin habersiz değişmesi ve geri bildirimlerin birbiriyle çelişmesidir. The Guardian'daki yazıda anlatılan Andrea, yıllarca deneyimli bir üst düzey hukuk yöneticisiydi. Yeni bir yöneticinin altında çalışmaya başlayınca birkaç ay içinde işler bozuldu. Yöneticisi herkesin önünde sözünü kesiyor, arkasından da onu zayıflatıyordu. Zamanla Andrea sadece yöneticisini değil, kendi yeteneğini ve gerçeği algılayışını da sorgulamaya başladı. Yani işaret, tek bir kaba söz değil, sizi kendinizden şüphe ettiren sürekli bir tablodur.
Neden başta herkes onu çok iyi sanıyor?
Zehirli liderler çoğu zaman tiran olarak değil, çözüm olarak gelir. Yazının yazarı, bunların cazibe ve kesinlik taşıdığını, sizin değerlerinizi size geri yansıttığını söylüyor. İlk görüşme mesleki hayatın en iyi anı gibi hissettirebilir. Sonra sıcaklık geri çekilir, arada bir geri verilir. Yazar bunu slot makinesine benzetiyor: ara sıra gelen ödül insanı umutlu ve diken üstünde tutar. Ev kredisi imzalanmış, iş kabul edilmiş olunca ayrılmak imkânsız görünür. İş görüşmesinde fazla kusursuz bir izlenim bırakan birine temkinli yaklaşmak bu yüzden akıllıca olabilir.
Şirketler neden bu kişileri seçiyor?
Şirketler çoğu zaman cesur, kararlı, dirençli ve karizmatik lider aradığı için riskli kişiler de seçilebiliyor. Yazara göre sağlıklı lider ile tehlikeli lider mülakatta neredeyse aynı görünebilir. Biri deneyimli ve özgüveni yerinde olduğu için karar verir, diğeri şüpheye tahammül edemediği için. Şirket dili farkı örtebiliyor: empati eksikliği kararlılık, acımasızlık yüksek standart, duygusal mesafe direnç diye adlandırılabiliyor. Yazı, 2015'te psikolog Emily Grijalva'nın başkanlık ettiği bir meta-analize değiniyor. Araştırmaya göre narsisizm, lider olarak seçilmeyi öngörüyor ama liderlik başarısıyla neredeyse ilişkisi yok.
Bu davranışların arkasında ne olabilir?
Yazar psikoterapist olarak, bazı liderlerin davranışlarının işlenmemiş geçmiş deneyimlerle bağlantılı olabileceğini söylüyor. Leadership Quarterly'de yayımlanan bir araştırma, çocuklukta aile içinde yıpratılma deneyimi ile yetişkinlikte kötü muamele eden amirlik davranışı arasında bir ilişki buldu. Bu, özellikle özdenetimi düşük kişilerde görülmüş. Yazar bunun dikkatle yorumlanması gerektiğini vurguluyor: Travma tek başına kimseyi toksik lider yapmaz. Fark, deneyimini anlamlandırmış lider ile yaraları güç kullanımına sızan lider arasındadır. Ama açıklama, mazeret değildir. Bu bilgiler kimseye teşhis koymak için kullanılmamalıdır.
Herkes biliyorsa neden kimse durdurmuyor?
Yazara göre en çarpıcı nokta, liderin ne yaptığından çok kaç kişinin bunu bilmesidir. Yazıda CBI'ın iddialar altında çöküşü, Ted Baker çalışanlarının kurucuya yönelik dilekçesi ve Harvey Weinstein örnekleri geçiyor. Hepsinde ortak detay, hiçbir şeyin gizli olmamasıydı. Yazar buna 'uyum mimarisi' diyor: özel olarak onaylamayan meslektaşlar, dili yumuşatan yönetim kurulları, rakamlara hayran yatırımcılar ve bir sonraki hedef olmak istemeyen çalışanlar. Kimsenin istismarı korumak gibi bir niyeti olmak zorunda değil; herkes kendi için en güvenli kararı veriyor. Hiyerarşide ilk konuşana ne olduğunu izleyen ikinci kişi olmak istemiyor.
Sessizliğin bedeli nedir?
Yazıya göre sessizliğin maliyeti yüksektir. MIT Sloan araştırmacıları 34 milyon çalışan profilini inceledi ve toksik kültürün, işten ayrılmayı öngörmede maaştan 10 kat daha güçlü olduğunu buldu. Ethics & Compliance Initiative ise yanlışa tanık çalışanların yaklaşık dörtte üçünün bunu iç ya da dış kanaldan bildirdiğini aktarıyor. Yine de sinyaller, kişi şirket için çok değerli sayılınca çoğu zaman anlamlı bir harekete dönüşmüyor. Metnin bu kısmı yarım kaldığı için daha fazlasını eklemiyoruz.
Viyana'da yaşayanlar için bu ne anlama geliyor?
Viyana'da çalışan biri için asıl mesaj, zehirli yönetimin 'senin sorunun' olmadığını bilmek ve erken fark etmektir. Kaynak yazı Avusturya'ya özgü bir kurum ya da yasa anlatmıyor; bu yüzden hukuki haklar konusunda burada bilgi vermiyoruz. Yazıdan çıkarılabilecekler şunlar: Kendinden şüphe etmeye başladığında bunu not al. Yaşadıklarını tarih tarih yaz. Meslektaşlarının da aynı şeyi görüp görmediğini sorgula. Yeni bir işte ilk hafta aşırı hoş ve sonra değişen davranışlara dikkat et. Kararını verirken ev kirası ya da kredi gibi yükümlülüklerin seni bağlamasına izin vermeden önce alternatiflerini düşün. Sağlık sorunların için doktoruna danış.
Sık sorulan sorular
Zehirli patronun ilk belirtileri nelerdir?
The Guardian yazısına göre beklentilerin habersiz değişmesi, çelişkili geri bildirim, toplantıda sözün kesilmesi ve arkadan zayıflatma önemli işaretlerdir. Kişi zamanla kendi yeteneğinden de şüphe etmeye başlayabilir.
Narsist biri neden lider olarak seçilebiliyor?
2015'teki bir meta-analize göre narsisizm, liderliğe seçilmeyi öngörüyor ama liderlik başarısıyla neredeyse ilişkisi yok. Bu tür kişiler izlenim yönetiminde çok yetenekli olabiliyor.
Toksik iş ortamı insanları işten ayrılmaya iter mi?
MIT Sloan araştırmacılarının 34 milyon çalışan profili analizine göre toksik kültür, işten ayrılmayı öngörmede maaştan 10 kat daha güçlüydü. Bu sonuçlar araştırma bulgusudur, her işyeri için kesin kural değildir.
