Diz kireçlenmesi (osteoartrit) nedir ve kimleri etkiler?
Osteoartrit, kıkırdağın zamanla yıpranmasıyla ortaya çıkan bir eklem hastalığıdır. Kaynak yazıya göre 40 yaşın üzerindeki yetişkinlerin yaklaşık yüzde 22'sini etkiliyor ve engelliliğin önde gelen nedenlerinden biri sayılıyor. Kıkırdak, kemik uçlarını kaplayan ve eklemin sürtünmeden hareket etmesini sağlayan koruyucu dokudur. Yıprandıkça yürümek, merdiven çıkmak ya da sandalyeden kalkmak gibi günlük işler zorlaşabilir. Egzersiz, fizik tedavi, kilo kontrolü ve ilaçlar belirtileri yönetmeye yardımcı olabilir; ancak kaybedilen kıkırdağı güvenilir biçimde geri getiren yerleşik bir tedavi henüz yok. İleri evrede bazı kişilerde eklem protezi ameliyatı gerekebiliyor.
Yürüyüş eğitimi (gait retraining) nedir?
Yürüyüş eğitimi, sadece ağrıyı hafifletmeyi değil, yürüme biçimini değiştirerek dizin hassas bölgesine binen yükü azaltmayı hedefleyen bir yöntemdir. Utah Üniversitesi, New York Üniversitesi ve Stanford Üniversitesi'nden araştırmacılar bu yaklaşımı incelediler. Fikir yeni değil: Daha yüksek diz yükünün hastalığı hızlandırdığı ve ayak açısının bu yükü değiştirebildiği biliniyordu. Eksik olan, bu yöntemin işe yaradığını gösteren, plasebo kontrollü ve rastgele düzenlenmiş çalışmalardı. Araştırmacılara göre bu çalışma, kişiye özel yürüyüş eğitiminin diz osteoartriti için bir yıl boyunca etkisini gösteren ilk böyle çalışma.
Ayak açısı dizi neden etkiliyor?
Vücut ağırlığı her adımda dizden geçer ve dizin iç kısmı (medial bölme) normal yürüyüşte dış kısma göre daha fazla yük taşır. Bu yüzden dizin iç tarafındaki kireçlenme özellikle yaygındır. Parmak uçlarını biraz içe ya da dışa çevirmek, yükün dağılımını değiştirerek hasarlı kıkırdak üzerindeki baskıyı azaltabilir. Ancak önemli bir nokta var: Aynı ayarlama herkese uymuyor. Kimi kişide parmakları içe çevirmek yarar sağlarken, kimisinde dışa çevirmek daha iyi sonuç veriyor. Yanlış ayarlama işe yaramayabilir, hatta eklem yükünü artırabilir.
Araştırmacılar herkese uygun olan açıyı nasıl buldu?
Çalışmaya dizin iç kısmında hafif ile orta düzeyde osteoartriti olan kişiler alındı. İlk iki laboratuvar ziyaretinde katılımcılara MR çekildi; sensörlü özel bir koşu bandında yürürken hareket yakalama kameralarıyla izlendiler. Parmak uçlarını 5 ya da 10 derece içe veya dışa çevirmeyi denediler ve her kişi için dizdeki yükü en çok azaltan ayarlama belirlendi. Denenen ayarlamaların hiçbiri yükü azaltmayan adaylar çalışmaya alınmadı. Araştırmacılar, önceki çalışmalardaki tutarsız sonuçların bir nedeninin bu kişilerin dahil edilmesi olabileceğini belirtiyor.
Çalışma nasıl yürütüldü?
Toplam 68 katılımcı rastgele 34'er kişilik iki gruba ayrıldı. Bir gruba dizin iç kısmındaki yükü azaltacak kişiye özel talimatlar verildi. Diğer grup aynı eğitim sürecinden geçti ama doğal ayak açısını korumaları istendi; bu sahte (plasebo) uygulama, yararın beklenti ya da ilgi gibi etkenlerden ayrılmasını sağladı. Her iki grup altı haftalık eğitim aldı. Katılımcılar baldırlarına takılan küçük bir cihazla koşu bandında yürüdü; ayak belirlenen açının dışına çıktığında cihaz hafifçe titreşerek geri bildirim (biofeedback) verdi. Eğitimden sonra günde en az 20 dakika pratik yapmaları önerildi. Takip ölçümlerinde ayak açılarını ortalama yaklaşık bir derece sapmayla koruduklar görüldü.
Sonuçlar ne gösterdi?
Araştırmaya göre bir yıl sonra kişiye özel yürüyüş eğitimi alan katılımcılar, plasebo grubuna göre belirgin biçimde daha az diz ağrısı bildirdi. Ağrıdaki azalma, yaygın kullanılan bazı ilaçlarla bildirilen yararla karşılaştırılabilir düzeydeydi. MR görüntülerinde de diz kıkırdağı sağlığıyla ilgili bir göstergede bozulmanın daha yavaş olduğuna dair cesaret verici işaretler görüldü. Yine de bunlar ilk bulgulardır; tek bir çalışmaya dayanır ve herkes için aynı sonucu garanti etmez.
Viyana'da yaşayan bir okur için bu ne anlama geliyor?
Diz ağrısıyla yaşayan ya da ailesinde bu şikâyeti olan okurlar için bu araştırma, ilaç ve ameliyat dışında da yolların araştırıldığını gösteriyor. Ancak yöntemin anahtarı kişiye özel olması; kendi başınıza ayak açınızı değiştirmek yarar yerine zarar verebilir. Kaynak yazı, doğru ayarlamanın laboratuvarda ölçümle belirlendiğini vurguluyor. Bu nedenle bir uzmanla konuşmak en doğrusu. Sağlık sorunların için doktoruna danış. Kaynak: ScienceDaily (University of Utah).
Sık sorulan sorular
Yürürken ayak açısını değiştirmek diz ağrısını azaltır mı?
Bir yıllık klinik çalışmaya göre kişiye özel ayak açısı eğitimi alan katılımcılar plasebo grubuna göre daha az diz ağrısı bildirdi. Bunlar ilk bulgulardır ve herkes için geçerli olmayabilir.
Herkes parmak uçlarını içe mi çevirmeli?
Hayır. Kaynağa göre bazı kişilere parmakları içe çevirmek, bazılarına dışa çevirmek yarar sağlıyor; yanlış ayarlama yükü artırabilir. Doğru açı kişiye göre ölçülerek belirlendi.
Çalışmada yürüyüş eğitimi nasıl verildi?
Katılımcılar altı hafta boyunca haftalık oturumlara katıldı ve baldıra takılan, açı dışına çıkınca titreşen bir cihazla koşu bandında çalıştı. Sonrasında günde en az 20 dakika pratik yapmaları önerildi.
Temsilî görsel: Pixabay
