Ultra işlenmiş gıda tam olarak nedir?
Ultra işlenmiş gıdalar (ultra-processed foods, UPF), cazip, pratik ve uzun süre bozulmadan durabilecek şekilde üretilen ürünlerdir. Kahvaltılık gevrekler, paketli ekmek ve hazır çorbalar bu gruba örnek olarak veriliyor. Çoğunda yapay tatlandırıcı, renklendirici gibi ev mutfağında nadiren kullanılan katkılar bulunuyor. Araştırmaya göre ABD'de çocukların aldığı kalorilerin yaklaşık yüzde 67'si bu tür ürünlerden geliyor. Bu oran Avusturya için verilmiş bir rakam değildir; kaynak yalnızca ABD verisini paylaşıyor.
Araştırma nasıl yapıldı?
Çalışmaya, devam eden BrainChild araştırmasına katılan 7-10 yaş arası 46 çocuk dahil edildi. Başlangıçta hepsi sağlıklı kilodaydı. Çocuklar kurabiye ve patates kızartması gibi iştah açıcı yiyeceklerin resimlerine bakarken manyetik rezonans (MRI) ile beyinleri görüntülendi. Beslenme alışkanlıkları sorgulandı; BMI, vücut yağ oranı ve bel çevresi ölçüldü. Bir yıl sonra aynı ölçümler tekrarlanarak değişim izlendi.
Beyindeki ödül sistemi bu işte nasıl rol oynuyor?
Ultra işlenmiş gıdayı daha çok tüketen çocuklarda, yiyecek görsellerine bakarken dorsal striatum adlı beyin bölgesi daha etkin çalıştı. Bu bölge ödül ve motivasyonun düzenlenmesine yardım ediyor. Bu bölgede daha güçlü tepki veren çocuklarda, sonraki yıl BMI ve vücut yağ oranında daha büyük artış görüldü. Araştırmacılar, yiyecek ipuçlarına karşı artan duyarlılığın, ultra işlenmiş beslenme ile kilo alımı arasındaki bağlantının bir parçası olabileceğini düşünüyor.
Rakamlar ne gösteriyor?
Çalışmanın sonunda ultra işlenmiş gıdayı daha çok yiyen çocukların genel olarak daha yüksek BMI'ye, daha fazla vücut yağına ve daha geniş bel çevresine sahip olduğu görüldü. Analiz dorsal striatum tepkisi hesaba katıldığında, gıda tüketimi ile BMI arasındaki ilişki yüzde 31, vücut yağ oranıyla ilişki ise yüzde 44 zayıfladı. Bu, beynin ödül tepkisinin ilişkinin bir kısmını açıklayabileceğini düşündürüyor.
Bu sonuçlar neden kesin bir 'neden-sonuç' değil?
Araştırma gözlemsel bir çalışma. Yani ultra işlenmiş gıdaların beyin aktivitesini ya da kiloyu doğrudan artırdığını kanıtlamıyor; yalnızca aralarındaki ilişkiyi gösteriyor. Örneklem de 46 çocukla sınırlı. Çalışmanın lideri Kathleen A. Page, gelecekte çocuklara daha az işlenmiş alternatifler verilen bir müdahale çalışması yapmak istediğini belirtiyor. BrainChild ise katılımcıları ergenlik ve genç yetişkinliğe kadar izlemeye devam edecek.
Viyana'da yaşayan aileler için bu ne anlama geliyor?
Kaynak yalnızca ABD'de yapılan bir çalışmayı anlatıyor; Avusturya'ya özgü bir veri ya da kural içermiyor. Yine de çocuk beslenmesiyle ilgilenen aileler için çıkarılabilecek ders şu: çocukluk, alışkanlıkların ve yiyecek tercihlerinin şekillendiği bir dönem. Araştırmacılara göre bu yaşta yapılan erken müdahale fark yaratabilir. Aynı zamanda ultra işlenmiş ürünlerin ucuz, kolay ulaşılır ve hazırlaması pratik olduğunu unutmamak gerek; bu yüzden zamanı ya da bütçesi kısıtlı ailelerin suçlanması doğru değil. Araştırmacılar çözümün yalnızca tek tek ailelerden beklenemeyeceğini, sağlıklı ve az işlenmiş gıdaya erişimi kolaylaştıran bir gıda ortamının da gerektiğini vurguluyor.
Aileler ne yapabilir?
Kaynak tıbbi bir reçete vermiyor; yalnızca daha az işlenmiş gıdalara erişimin önemini vurguluyor. Bu çerçevede aileler, çocuklarının tükettiği paketli ürünlerin payına dikkat edebilir ve ev mutfağında hazırlanan seçenekleri artırmayı düşünebilir. Çalışma sonuçları ilk bulgular niteliğinde olduğundan kesin hükümler yerine bilinçli bir farkındalık yeterlidir. Sağlık sorunların için doktoruna danış.
Sık sorulan sorular
Ultra işlenmiş gıdalar çocuklarda kilo aldırır mı?
Araştırma bir ilişki buldu: bu gıdaları daha çok yiyen çocuklarda beyin tepkisi güçlüydü ve bir yıl sonra vücut yağı daha çok arttı. Ancak çalışma gözlemsel olduğu için doğrudan neden-sonuç kanıtlamıyor.
Hangi yiyecekler ultra işlenmiş sayılıyor?
Kaynağa göre kahvaltılık gevrekler, paketli ekmek ve hazır çorbalar örnek. Bu ürünler cazip, pratik ve uzun ömürlü olacak şekilde üretiliyor, çoğunda yapay tatlandırıcı ve renklendirici bulunuyor.
Araştırmaya kaç çocuk katıldı, kaç yaşındaydılar?
Çalışmaya 7-10 yaş arasında, başlangıçta sağlıklı kiloda olan 46 çocuk katıldı. Sonuçlar JAMA Network Open dergisinde yayımlandı.
Temsilî görsel: Pixabay
