Kara delikler neden pantolona benzetiliyor?
Araştırmacılar iki kara deliğin çarpışmasını zaman içinde çizince ortaya pantolon benzeri bir şekil çıkıyor. Olay ufku (Ereignishorizont), ışığın bile kaçamadığı sınırdır. Bu sınırlar kâğıda daire olarak çizilir ve çizimler üst üste konur. İki ayrı kara delik pantolonun paçalarını, birleşmiş kara delik ise belini oluşturuyor.
Kara delikler şimdiye kadar neden bölünemez sayılıyordu?
Yaygın görüşe göre kara delikler yalnızca birleşebilir, asla bölünemez. Bunun nedeni termodinamik: entropi, yani düzensizlik ölçüsü, sürekli artmak zorunda. İki ayrı kara deliğin entropisi birleşmiş halinden daha düşük olduğu için süreç genel görelilik kuramına göre tersine dönemez. Ekip bunu hem dönmeyen (Schwarzschild) hem de dönen (Kerr) kara delikler için doğruluyor. Dönenlerde entropi hesabı bölünmeye belki izin verebilir.
Yeni çalışma ne buldu?
Genel görelilik kuantum olaylarını açıklayamıyor. Araştırmacılar kuantum etkilerini hesaba katan bazı kara delik tanımlarında küçük parçaların ayrılabildiği örnekler buldu. Bu durumda entropi azalmıyor. Ek boyutların devreye girmesi, örneğin sicim kuramında olduğu gibi, böyle bir olasılık yaratabiliyor. Ekip, bunun gerçekten olup olmadığının yalnızca entropiye bağlı olmadığını, çok özel kinematik süreçler gerektiğini vurguluyor.
Viyana'da yaşayanlar için bu ne anlama geliyor?
Bu çalışma günlük hayatta bir şeyi değiştirmiyor, kuramsal bir temel araştırma. Merak edenler için ise evrenin işleyişine dair ilginç bir bakış sunuyor. Yazarlar bu sorunun, bugün düzenli ölçülen kara delik birleşmeleri ve Büyük Patlama'dan kalan ilkel (primordiale) kara delikler açısından da önemli olduğunu belirtiyor.
Sık sorulan sorular
Kara delikler bölünebilir mi?
Genel görelilik kuramına göre hayır, yalnızca birleşebilirler. Yeni bir çalışma ise kuantum etkilerini hesaba katan bazı modellerde küçük parçaların ayrılabileceğini kuramsal olarak gösteriyor.
Kara deliklerin bölünmesi neden imkânsız sayılıyordu?
Termodinamiğe göre entropi sürekli artmalı. İki kara deliğin entropisi birleşmiş halinden düşük olduğu için genel görelilikte süreç geri dönemiyor.
Çalışmayı kim yaptı, nerede yayımlandı?
Çalışmayı Paris'teki Sorbonne Université'den Giacomo Cacciapaglia ve ekibi yaptı. Sonuçlar Physical Review D dergisinde yayımlandı.
Temsilî görsel: Pixabay
