1529 Viyana Kuşatması neden başladı?
Birinci Viyana Kuşatması'nın arka planı, 29 Ağustos 1526'daki Mohaç Savaşı'na dayanır. Sultan I. Süleyman komutasındaki Osmanlı ordusu o gün Macar ordusunu yok etti ve Kral II. Lajos (Ludwig II.) savaşta hayatını kaybetti. Ardından Macar soylularının bir kısmı 11 Kasım 1526'da Szapolyai Yanoş'u (Johann Szapolyai), bir kısmı da 17 Aralık 1526'da Habsburg Arşidükü Ferdinand'ı kral seçti. Böylece Macaristan'da iki rakip kral ortaya çıktı. Bu iki kral arasındaki güç mücadelesi, kuşatmanın siyasi zeminini hazırladı.
Macaristan'daki taht kavgası kuşatmaya nasıl yol açtı?
Szapolyai, 21 Ağustos 1527'de Tokaj yakınında yenildi. Bunun üzerine 29 Şubat 1528'de Osmanlılarla ittifak kurdu; Osmanlılar ona Ferdinand'a karşı yardım sözü verdi. Ferdinand ise karşılık olarak Alman ve Bohemya miras topraklarından asker topladı. Niklas Graf Salm'ı 31 Mart 1528'de başkomutan atadı. Speyer'deki Reichstag'da (imparatorluk meclisi) 1529 Mart-Nisan aylarında Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan bir birlik onaylandı. İspanya da asker gönderdi.
Osmanlı ordusu Viyana'ya nasıl geldi?
Osmanlı ordusu 10 Mayıs 1529'da İstanbul'dan yola çıktı. Kaynağa göre ordu 150.000 kişiden oluşuyordu; bunların 60.000'i ağırlık ve ikmal ekibiydi (Tross). Komutada Sultan Süleyman ve Sadrazam İbrahim vardı. Ordu 17 Temmuz'da Belgrad'ı, 8 Eylül'de Budin'i (Ofen) aldı. 22 Eylül'de Avusturya sınırını geçti ve öncü birlikler 23 Eylül'de Niklaskloster yakınında Landstraße banliyösüne ulaştı. Sultan ile sadrazam 25-26 Eylül'de Viyana önüne geldi; Süleyman'ın çadır kenti Neugebäude civarında kuruldu.
Viyana kendini nasıl savundu?
Viyana'daki savaş konseyi (Kriegsrat) 20 Eylül'de şehrin banliyölerinin yakılmasına karar verdi. Birçok Viyanalı, aralarında bazı meclis üyeleri de olmak üzere şehirden kaçtı; Belediye Başkanı Wolfgang Treu ise meclisin geri kalanıyla şehirde kaldı. İmparatorluk birliklerinin bir kısmı 25 Eylül'de son anda şehre girdi, geri kalanı Krems yakınında kaldı. Şehrin garnizonu 17.000 kişiydi: 12.000'i miras topraklardan (İspanya dahil), 5.000'i imparatorluktan geliyordu.
Kuşatma günleri nasıl geçti ve nasıl bitti?
27 Eylül'de Osmanlı gemileri Tuna köprüsünü yaktı. Saldırının ana hedefi, Eck von Reischach'ın savunduğu Kärntner Turm'du (Karintiya Kulesi). Osmanlı güçleri şehri topa tuttu ve yer altı tünelleriyle mayın patlatmaya çalıştı. Tuna kıyısındaki sulak alanlara yerleşme girişimi, İspanyol tüfekçilerin ateşiyle başarısız oldu. Savunmacıların 6 Ekim'deki çıkış hamlesi de sonuçsuz kaldı. 9, 12 ve 14 Ekim'deki hücumlar, aceleyle kapatılmış gedikler önünde durduruldu. Salm'ın yaralandığı 14 Ekim'de Osmanlı ordusu geri çekilmeye başladı.
Kuşatma Viyana'yı nasıl değiştirdi?
Kaynağa göre savunmanın başarısında bir salgının çıkması ve kötü hava koşulları gibi çok şanslı etkenler rol oynadı. Eski sur sistemi ise ağır top ateşine ve usta mayıncılara karşı yetersiz kalmıştı. Bu yüzden 1531'den itibaren surlar, modern bir şehir tahkimatıyla (Basteien) değiştirildi. Çevredeki banliyö arazisinin bir kısmı inşaat yasağı olan bir bölgeye, yani Glacis'e dönüştürüldü. Surlar ve Glacis artık şehre değil, hükümdarın askeri makamlarına bağlıydı. İmparator I. Ferdinand de Viyana'yı bundan sonra "Hıristiyanlığın kalesi" (Bollwerk der Christenheit) olarak gördü ve şehir geniş çapta güçlendirildi.
Hafızada neden fazla yer tutmadı, hangi anlatılara girdi?
Kaynak, Birinci Kuşatma'nın şehrin kolektif hafızasında karşılaştırmalı olarak az yer tuttuğunu belirtiyor. Bunun bir nedeni, çok sayıda Viyanalının şehri aceleyle terk etmesi ve bunun kahramanlık anlatısına pek yer bırakmamasıdır. Yalnızca Niklas Salm 19. yüzyılda Viyana'nın kahraman savunucusu olarak öne çıktı. Basın ve yayın tarafında ise kuşatmaya dair 48 "Türkendruck" (Türk baskısı) belgelenmiş durumda. İspanyol birliklerinin katılımı sayesinde olay İspanyol edebiyatında, ayrıca Osmanlı kültür çevresinin hikâye ve efsanelerinde de daha geniş yankı buldu.
Viyana'da yaşayan bir Türk için bu tarih ne ifade ediyor?
1529, Türklerle Viyana'nın ortak tarihinin ilk büyük bölümlerinden biridir. Bugün Viyana'da yaşayanlar için bu hikâye, şehrin surlarının, Landstraße gibi semtlerinin ve savunma anlayışının kökenlerini anlamak için bir başlangıç noktasıdır. Kaynağı okurken bir olayın farklı kültürlerde nasıl farklı hatırlandığını görmek de mümkün: Viyana'da az yer tutan olay, İspanyol ve Osmanlı anlatılarında daha geniş yer bulmuştur. Daha derin okumak isteyenler için Wien Geschichte Wiki'nin sayfasında kaynakça listesi yer alıyor. Kaynak: Wien Geschichte Wiki (Stadt Wien).
Sık sorulan sorular
Viyana'nın Birinci Kuşatması ne zaman yaşandı?
Osmanlı öncü birlikleri 23 Eylül 1529'da Landstraße banliyösüne ulaştı, Süleyman ve sadrazam 25-26 Eylül'de Viyana önüne geldi. Osmanlı ordusunun geri çekilmesi 14 Ekim 1529'da başladı.
1529'da Viyana'yı savunan kaç asker vardı?
Wien Geschichte Wiki'ye göre şehrin garnizonu 17.000 kişiydi. Bunların 12.000'i miras topraklardan (İspanya dahil), 5.000'i imparatorluktan gelmişti.
Kuşatmadan sonra Viyana'nın surları nasıl değişti?
1531'den itibaren eski sur, modern bir tahkimatla (Basteien) değiştirildi. Çevresindeki bir kısım banliyö arazisi de inşaat yasağı olan Glacis bölgesi oldu.
Osmanlı ordusu neden geri çekildi?
Kaynak, savunmanın başarısında ordu içinde bir salgının çıkması ve kötü hava koşulları gibi şanslı etkenlerin rol oynadığını belirtiyor. 9, 12 ve 14 Ekim'deki hücumlar da sonuçsuz kaldı ve 14 Ekim'de geri çekilme başladı.
