1683 Viyana Kuşatması (İkinci Viyana Kuşatması, Almanca: Zweite Türkenbelagerung), Sadrazam Kara Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunun 14 Temmuz – 12 Eylül 1683 arasında Habsburg başkenti Viyana’yı kuşatmasıdır. Kuşatma, 12 Eylül 1683’te Polonya Kralı III. Jan Sobieski’nin yönettiği kurtarma ordusunun Kahlenberg Savaşı’nda Osmanlı ordusunu yenmesiyle sona erdi.
Bu yenilgi Osmanlı’nın Orta Avrupa’daki ilerleyişinin sonu sayılır ve 1699 Karlofça Antlaşması’na uzanan uzun bir geri çekilme döneminin başlangıcıdır. Aşağıda kuşatmayı tarafları, tarihleri ve sonuçlarıyla özetliyoruz. Rakamlar Viyana Belediyesi’nin tarih ansiklopedisi Wien Geschichte Wiki’ye dayanıyor; tarihçiler arasında asker sayıları konusunda farklı tahminler bulunduğunu unutmayın.
Kim kimi kuşattı?
Kuşatan taraf, Sultan IV. Mehmed döneminde Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın komutasındaki Osmanlı ordusuydu. Wien Geschichte Wiki’ye göre ordu, yaklaşık 80.000’i ağırlık ve ikmal kollarında olmak üzere toplam 200.000 kişi civarındaydı; doğrudan kuşatmada yer alan kuvvet yaklaşık 120.000 olarak veriliyor.
Kuşatılan taraf, İmparator I. Leopold’un başkenti Viyana’ydı. İmparator ve sarayı kuşatmadan önce şehri terk etti. Şehrin savunmasını Şehir Komutanı Ernst Rüdiger von Starhemberg yönetti. Savunmada yaklaşık 11.000 imparatorluk askeri ile yaklaşık 5.000 kişilik şehir muhafızı ve gönüllü vardı. Belediye Başkanı Johann Andreas von Liebenberg de savunmanın sivil tarafının önde gelen ismiydi.
Kuşatmanın kronolojisi
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 4 Nisan 1683’ten itibaren | Lorrainelı Karl (V. Karl Leopold) yaklaşık 30.000 kişilik imparatorluk sahra ordusunun komutasını alır; Osmanlı ilerleyişi karşısında batıya çekilir. |
| 14 Temmuz 1683 | Osmanlı ordusu Viyana önüne gelir, kuşatma başlar. |
| Temmuz-Eylül | Osmanlı lağımcıları surların altına tüneller kazıp patlayıcılarla gedik açmaya çalışır; şehirde salgın ve kıtlık başlar. |
| 9 Eylül 1683 | Belediye Başkanı Liebenberg, şehirdeki dizanteri salgını sırasında ölür. |
| Eylül başı | Polonya, Bavyera, Saksonya ve Kutsal Roma İmparatorluğu birliklerinden yaklaşık 65.000 kişilik kurtarma ordusu Tulln ovasında toplanır. |
| 12 Eylül 1683 | Marco d’Aviano’nun Kahlenberg’deki ayininden sonra Kahlenberg Savaşı başlar; Osmanlı ordusu yenilir ve Macaristan yönüne çekilir. |
| 25 Aralık 1683 | Kara Mustafa Paşa, Sultanın emriyle Belgrad’da idam edilir. |
Kuşatma nasıl geçti?
Osmanlı ordusu şehrin etrafını sararak surlara karşı yoğun bir top ateşi ve lağım (tünel ve patlayıcı) savaşı yürüttü. Şehir iki ay boyunca dışarıdan neredeyse tamamen kesildi. Savunanlar hem çatışmalar hem de salgın hastalıklar yüzünden ağır kayıplar verdi. Wien Geschichte Wiki, şehirdeki yaklaşık 16.000 savaşçıdan 5.000 kadarının kuşatma sırasında öldüğünü tahmin ediyor.
Kara Mustafa Paşa’nın şehri doğrudan saldırıyla almak yerine uzun bir kuşatmayı tercih etmesi, kurtarma ordusunun toplanmasına zaman tanıdığı için tarih yazımında sıkça eleştirilir. Bugün Viyana’da hâlâ bu bombardımandan kaldığı söylenen gülleler bazı bina duvarlarında görülebilir (bkz. “Viyana’da Osmanlı izleri” rehberimiz).
Kahlenberg Savaşı (12 Eylül 1683)
Kurtarma ordusu Viyana’nın kuzeybatısındaki Viyana Ormanı tepelerinden, özellikle Kahlenberg yönünden indi. Ordunun başkomutanı Polonya Kralı III. Jan Sobieski’ydi; imparatorluk birlikleri Lorrainelı Karl’ın komutasındaydı. ÖAW’nin aktardığına göre savaş sabahı Kapüsen rahibi Marco d’Aviano, Kahlenberg’de bugün St. Josef Kilisesi’nin bulunduğu yerde ayin kıldırdı.
Gün boyu süren çatışmaların sonunda Osmanlı ordusu yenildi ve Macaristan’a doğru çekildi. Geride bıraktığı ordugâhta büyük miktarda ganimet ele geçirildi. Bunların en bilinen örneklerinden biri toplardır: Wien Geschichte Wiki’ye göre 1711’de dökülen ilk Pummerin çanı için 1683’te ele geçirilen 180 Osmanlı topunun metali kullanıldı.
Kara Mustafa Paşa’nın sonu
Yenilginin sorumlusu tutulan Kara Mustafa Paşa, Wien Geschichte Wiki’ye göre 25 Aralık 1683’te Belgrad’da Sultanın emriyle ipek kementle boğularak idam edildi. Kafa derisi Edirne’de Sultana gösterildi, bedeni Belgrad’da bir türbeye defnedildi. 1688’de Belgrad’ı alan imparatorluk askerleri mezarı açtı; kafatası Viyana’ya getirildi ve yüzyıllarca şehrin koleksiyonlarında kaldı. ÖAW’ye göre bu kafatası 2006’da Zentralfriedhof’un İslami bölümüne defnedildi. Kara Mustafa Paşa’nın hayatını sitemizdeki ayrı yazıda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Kuşatmanın sonuçları
- Uzun savaşlar dönemi: 1683 yenilgisini, Osmanlı ile Habsburglar ve müttefikleri arasında yıllarca süren savaşlar izledi.
- Karlofça Antlaşması (1699): Wien Geschichte Wiki’ye göre bu antlaşma, Macaristan’ın Osmanlı yönetiminden çıkışının başlangıcını belgeler. Osmanlı ilk kez büyük toprak kayıplarını bir antlaşmayla kabul etti.
- Viyana’nın yeniden inşası: Tehlikenin geçmesiyle şehirde, özellikle surların dışındaki banliyölerde yoğun bir Barok inşaat dönemi başladı.
- Anma kültürü: Hatıra madalyaları, şükran törenleri, ev cephelerindeki “Türk başı” figürleri ve 19. yüzyıldan itibaren dikilen anıtlar, kuşatmanın Viyana’nın hafızasında yer etmesini sağladı.
1529 ve 1683 kuşatmaları arasındaki fark
Viyana iki kez Osmanlı kuşatmasına uğradı. Birinci kuşatma 1529’da Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşandı; ikincisi ve daha büyüğü 1683’teki kuşatmadır. Almanca kaynaklarda “Türkenbelagerung” denildiğinde genellikle 1683 kastedilir. 1529 kuşatması hakkında sitemizde ayrı bir yazı bulunuyor.
Sık sorulan sorular
1683 Viyana Kuşatması kaç gün sürdü?
14 Temmuz’dan 12 Eylül 1683’e kadar, yaklaşık iki ay (60 gün civarı) sürdü.
Viyana’yı kim kurtardı?
Polonya Kralı III. Jan Sobieski komutasındaki, Polonya, Bavyera, Saksonya ve imparatorluk birliklerinden oluşan yaklaşık 65.000 kişilik kurtarma ordusu. Şehrin içindeki savunmayı ise Ernst Rüdiger von Starhemberg yönetti.
Kara Mustafa Paşa’ya ne oldu?
Yenilgiden sonra 25 Aralık 1683’te Belgrad’da Sultanın emriyle idam edildi.
Kahlenberg Savaşı nerede yapıldı?
Viyana’nın kuzeybatısındaki Kahlenberg tepesi ile şehir arasındaki yamaçlarda. Kahlenberg bugün Viyana’nın 19. bölgesinde yer alır.
