12 Eylül 1683, sabah. Kahlenberg’in yamaçlarında kurtarma ordusu toplanıyor; aşağıda iki aydır kuşatma altındaki Viyana. O gün biten savaş, şehrin hafızasına üç yüz yılı aşkın bir iz bıraktı: duvarlara gömülü gülleler, Osmanlı toplarından dökülmüş bir çan, adını Türk mevzisinden alan bir park.
Bugün Viyana’da yaşayan bizler için bu izler sadece tarih değil, aynı zamanda bir hikâye anlatma fırsatı. Çocuğunuza, misafirinize ya da merak eden bir arkadaşınıza Viyana’yı bir de bu gözle gösterin. Ama önce efsaneyle gerçeği ayıralım; çünkü anlatılanların bir kısmı hiç yaşanmadı.
- İkinci Viyana Kuşatması 14 Temmuz – 12 Eylül 1683; Kahlenberg Muharebesi ile bitti. İlk kuşatma 1529’da.
- Türkenschanzpark‘ta Türkiye’nin hediyesi Yunus Emre Çeşmesi var (1991).
- Pummerin çanı büyük ölçüde ele geçirilen Osmanlı toplarının metalinden dökülmüş.
- Kara Mustafa’nın kafatası artık müzede değil: 2006’da Zentralfriedhof’ta sessizce defnedildi.
- Kruvasan efsanesi doğru değil: benzer hamur işi 13. yüzyıldan beri biliniyor.
Tarih1683 Viyana Kuşatması’nda ne oldu?
İkinci Viyana Kuşatması 14 Temmuz – 12 Eylül 1683 arasında sürdü. Şehri Starhemberg savundu; 12 Eylül’deki Kahlenberg Muharebesi kuşatmayı bitirdi. Yaklaşık 65.000 kişilik kurtarma ordusunun komutası Jan III. Sobieski’deydi, savaş planını Karl von Lothringen yaptı.
İlk kuşatma 1529’da oldu. 1683’ün izleri bugün şehrin birçok yerinde duruyor; Avusturya Bilimler Akademisi (ÖAW) bu anıtların tamamını “Türkengedächtnis” projesinde belgeliyor. Aşağıdaki bilgiler büyük ölçüde bu akademik kaynağa dayanıyor.
Kaynaklar (resmî sayfalar)
TürkenschanzparkTürkenschanzpark’ın adı nereden geliyor, Yunus Emre Çeşmesi nerede?
Park adını, söylendiğine göre 1529’daki bir Osmanlı mevzisinden (Schanze) alıyor; 1683’te de Osmanlı birlikleri bu bölgede mevzilenmişti. Parkın Peter-Jordan-Straße/Dänenstraße girişinde Türkiye Cumhuriyeti’nin hediyesi Yunus Emre Çeşmesi var.
Park 30 Eylül 1888’de İmparator Franz Joseph tarafından açıldı (18. ilçe). Çeşme 11 Ekim 1991’de şehre devredildi; üzerinde Enbiya Suresi 30. ayetin bir bölümü (“Her canlıyı sudan yarattık”) Türkçe ve Almanca, ayrıca Yunus Emre dizeleri yazılı.
Park adını savaştan alsa da içindeki Yunus Emre Çeşmesi, ÖAW’ye göre iki eski düşmanı ayıran değil birleştiren az sayıdaki anıttan biri. 1991’de UNESCO’nun “Yunus Emre Yılı” için yapıldı; mermeri, bakırı ve çinileri Türkiye’den getirildi. 11 Ekim 2026’da 35. yılını doldurdu.
Kaynaklar (resmî sayfalar)
PummerinStephansdom’daki Pummerin çanının Osmanlı toplarıyla ne ilgisi var?
Eski Pummerin 1711’de büyük ölçüde yaklaşık 200 ele geçirilmiş Osmanlı topunun metalinden döküldü. 1945’teki yangında düşüp kırıldı; ÖAW’ye göre bugünkü yeni Pummerin de büyük ölçüde aynı kökenli metalden yapıldı.
Pummerin’i görmek için Stephansdom’un kuzey kulesine asansörle çıkabilirsiniz (8 €). 12 Nisan 1945’teki yangında eski çan düşüp parçalanmıştı; yeni çan da o metalin büyük kısmıyla yeniden döküldü.
Kaynaklar (resmî sayfalar)
Türk gülleleriViyana’da duvarlara gömülü Türk gülleleri nerede?
En bilineni Fleischmarkt 11 / Griechengasse 9‘da, Griechenbeisl girişinde: üç gülle var. Yazıt 1529 diyor ama ÖAW’ye göre 1683’ten olmaları daha olası. Am Hof ve Sterngasse‘de de gülleler var.
Bu güllelere “Türkenkugeln” deniyor. Şehir merkezinde yürürken başınızı biraz kaldırın; bina cephelerinde bu küçük tarih parçalarını görebilirsiniz. Stephansdom duvarında gülle olduğu iddiası ise ÖAW listesinde yok.
Kaynaklar (resmî sayfalar)
Kara MustafaKara Mustafa Paşa’nın kafatası hâlâ müzede mi?
Hayır. Kara Mustafa Paşa’ya ait olduğu söylenen kafatası 2006 baharında Zentralfriedhof’un İslami bölümünde, yeri açıklanmayan bir mezara sessizce defnedildi. Gerçekten ona ait olup olmadığı ise 19. yüzyıldan beri tartışmalı.
Kara Mustafa Paşa 25 Aralık 1683’te Belgrad’da idam edildi. Kafatası olduğu söylenen kemik 1688’de Belgrad’daki mezardan Viyana’ya getirildi; önce Zeughaus’ta, sonra Şehir Tarihi Müzesi’nde (bugünkü Wien Museum) sergilendi ve en son 1976’da gösterildi.
Kaynaklar (resmî sayfalar)
KahlenbergKahlenberg’de 1683’ten ne kaldı?
Kahlenberg’deki Sobieski Şapeli, 12 Eylül 1683 sabahı Marco d’Aviano’nun ayin yaptığı yer olarak anılıyor. Ancak ayinin Kahlenberg’de mi Leopoldsberg’de mi yapıldığı tartışmalı. Şapel parmaklıkla kapalı; ziyaretçiler sadece kiliseye girebiliyor.
Kahlenberg’e (484 m) şehrin resmî yürüyüş yolu Stadtwanderweg 1 ile gidebilirsiniz: D tramvayının Nußdorf son durağından başlıyor, 11 km, yaklaşık 3,5–4 saat, bağların içinden. Zirveden bütün Viyana’yı görürsünüz. Bir de: 9. ilçedeki Türkenstraße 1862’de iki kuşatmanın anısına bu adı aldı.
Kaynaklar (resmî sayfalar)
EfsanelerKruvasan ve ilk kahvehane hikâyeleri doğru mu?
Hayır, ikisi de efsane. Kruvasanın (Kipferl) “1683’te hilali alay etmek için icat edildiği” hikâyesi doğru değil: benzer bir hamur işi 13. yüzyıldan beri biliniyor ve hikâye 19. yüzyılda yazıya geçmiş. Kolschitzky ve ilk kahvehane hikâyesi de ÖAW’nin “Türk efsaneleri” arasında sayılıyor.
Bu hikâyeler turist rehberlerinde hâlâ anlatılıyor. Bir dahaki sefere biri anlatırsa, gerçeği siz söyleyin.
Kaynaklar (resmî sayfalar)
Sık sorulan sorular
Okurlarımızın ve Viyana’daki Türklerin en çok sorduğu sorular, kısa ve net cevaplarıyla.
Viyana kaç kez kuşatıldı?
İki kez: 1529’da ve 14 Temmuz – 12 Eylül 1683 arasında.
Kahlenberg Muharebesi ne zaman oldu?
12 Eylül 1683’te. Bu muharebe İkinci Viyana Kuşatması’nı bitirdi.
Türkenschanzpark’ta Türk izi var mı?
Evet. Adının 1529’daki bir Osmanlı mevzisinden geldiği söyleniyor ve parkta Türkiye Cumhuriyeti’nin hediyesi Yunus Emre Çeşmesi var (Peter-Jordan-Straße/Dänenstraße girişi).
Pummerin çanı gerçekten Osmanlı toplarından mı yapıldı?
Avusturya Bilimler Akademisi’ne göre eski Pummerin 1711’de büyük ölçüde yaklaşık 200 Osmanlı topunun metalinden döküldü; bugünkü çan da büyük ölçüde aynı kökenli metalden.
Kara Mustafa’nın kafatasını Viyana’da görebilir miyim?
Hayır. Kafatası 2006’da Zentralfriedhof’un İslami bölümünde, yeri açıklanmayan bir mezara defnedildi.
Kruvasan Osmanlı hilaline alay için mi icat edildi?
Hayır, bu bir efsane. Benzer hamur işi 13. yüzyıldan beri biliniyor.
Viyana’da Türk gülleleri nerede görülebilir?
Fleischmarkt 11 / Griechengasse 9’da (Griechenbeisl girişi), ayrıca Am Hof ve Sterngasse’de.
Bir bilgi değişti ya da eksik mi? Rehberi birlikte güncel tutalım: bize yazın. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez; kişisel durumunuz için ilgili kuruma danışın.